|
اگر زنبوري روي جدار خارجي يك ليوان بنشيند و با خوشحالي يك قطره ي شهد را در روبروي خود (روي جدار داخلي ليوان) ببيند،به نظر شما چگونه ميتواند كوتاه ترين راه را براي رسيدن به قطره ي شهد پيدا كند؟... |
 |
|
اگر زنبوري روي جدار خارجي يك ليوان بنشيند و با خوشحالي يك قطره ي شهد را در روبروي خود (روي جدار داخلي ليوان) ببيند،به نظر شما چگونه ميتواند كوتاه ترين راه را براي رسيدن به قطره ي شهد پيدا كند؟ شكل زير را ببينيد.
ارتفاع و قطر ليوان به ترتيب20 و10 سانتيمتر بوده و فاصلهي قطره ي شهد از لبهي بالايي ليوان 3 سانتيمتر است . (از ضخامت جداره ي ليوان صرفنظر مي شود.) براي حل اين مسأله ، سطح جانبي ليوان (استوانهاي شكل) را باز ميكنيم تا مستطيلي به ابعاد 20 و 4/31(محيط قاعده ي استوانه ) سانتي متر به دست آيد .
ما بايد نقطهاي از لبهي ليوان را پيدا كنيم كه زنبور ضمن عبور از آن ، كوتاه ترين راه را طي كند .مانند شكل زير از نقطهي B عمودي بر طول مستطيل اخراج كرده و به همان اندازه امتداد مي دهيم تا نقطهي C به دست آيد. از نقطهي C به A وصل ميكنيم تا طول مستطيل را در نقطهي D قطع كند. در اين صورت براي هر نقطه ي P بر طول مستطيل خواهيم داشت:
|
. 
جايزهي نوبل و رياضي دانان
جايزهي نوبل و رياضي دانان:
آلفرد نوبل (1896-1833) در سوئد به دنيا آمد و در روسيه بزرگ شد، او شيمي و فن آوري را در فرانسه و ايالات متحده آموخت. نوبل مخترع ديناميت بود.
از سال 1901 نوبل جايزهاي را بنيان نهاد كه در پنج رشتهي فيزيك، شيمي، فيزيولوژي يا پزشكي، ادبيات و صلح هر ساله اهدا ميشود كه به نام خود او ناميده شد.
در سال 1968، جايزهي ششم در اقتصاد به اين جايزه ها اضافه شد و توسط بانك سوئد به مناسبت جشن سيصدمين سالگردش اهدا گرديد.
آكادمي علوم سلطنتي سوئد برندگان جايزه براي رشتههاي فيزيك، شيمي، پزشكي، ادبيات و اقتصاد را انتخاب ميكند،موسسه ي نوبل در كارولينسكا جايزه در رشتهي پزشكي و موسسه ي نوبل نروژ جايزه صلح را اهدا ميكنند.
مقدار جايزه از سالي به سال ديگر متغير است، در سال 2003 مقدار جايزه 10ميليون كرون سوئد در حدود 3/1 ميليون دلار بود.
نوبل جايزه را براي رياضيات قرار نداد. بعضيها علّت را در اين ميدانند كه وي يك مخترع و صنعتگر بود و رياضي را علمي صرفاً نظري ميدانست و معتقد بود جايزه بايد به اموري اختصاص داده شود كه عملاً بيشترين خدمت را به بشريّت ارائه ميدهند. بعضي هم علّت اين امر را در خصومت شخصي وي با رياضيدان مشهور سوئدي گوستاميتاگ-لفلر (Gosta Mittage-leffler) ميدانند كه البتّه گواه تاريخي قابل استنادي در اين مورد در دست نيست و اين درحد شنيدههاست.
امّا چند رياضيدان به خاطر فعّاليتهايشان در علوم ديگري چون اقتصاد، فيزيك و حتي ادبيات مفتخر به دريافت جايزه ي نوبل گرديدهاند.
در اينجا رياضيداناني كه تاكنون مفتخر به دريافت جايزه ي نوبل در سالهاي گوناگون شدهاند را آوردهايم.
1) سال 1902 لورنتز Lorentz (فيزيك)
2) سال 1904 راي لي Rayleigh (فيزيك)
3) سال 1911 وين Wien(فيزيك)
4) سال 1918 پلانك Planck(فيزيك)
5) سال 1921 اينشتين Einstein (فيزيك)
6) سال 1922 بور Bohr(فيزيك)
7) سال 1929 دِبورخلي de Broglie (فيزيك)
8) سال 1932 هايزنبرگ Heisenberg(فيزيك)
9) سال 1933 شرودينگرSchroedinger(فيزيك)
10) سال 1933 ديراك Dirac(فيزيك)
11) سال 1945 پاولي Pauli(فيزيك)
12) سال 1950 راسل Russell(ادبيات)
13) سال 1954 بورن Born(فيزيك)
14) سال 1962 لانداو Landau (فيزيك)
15) سال 1963 ويگنر Wigner(فيزيك)
16) سال 1965 شوينگرSchwinger(فيزيك)
17) سال 1965 فاينمن Feynman(فيزيك)
18) سال 1969 تينبرگن Tinbergen(اقتصاد)
19) سال 1975 كانترويچ Kantorovich(اقتصاد)
20) سال 1983 چاندراسكار Chandrasekhar(فيزيك)
21) سال 1994 سِلتن Selten(اقتصاد)
22) سال 1994 نَش Nash(اقتصاد)
البتّه امروزه براي قدرداني از زحمات رياضيدانان جوايز مختلفي درنظر گرفته شده، ازجمله جايزهي آبل كه به نوبل رياضيدانان مشهور است و دولت نروژ از سال 2001 اقدام به اهداي آن به رياضيدانان نموده است. اين جايزه از نظر مادي با جايزهي نوبل برابري ميكند. امّا جايزهي ديگري كه از لحاظ معنوي با جايزهي نوبل برابري ميكند، مدال فيلدز است كه اوّلين بار در سال 1936 در نروژ اهدا شد.
منبع:
www.maa.org
